phone2310.202015     mailΑυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.mapΧάρτης

Η ψυχική συγκρότηση του γονέα ως βασική προϋπόθεση για την ανατροφή και διαπαιδαγώγηση συναισθηματικά ώριμων και ικανών παιδιών

 Γράφει η Χρυσάνθη Κολύβα,

Κλινική Ψυχολόγος, Στέλεχος του Κέντρου Πρόληψης «ΠΥΞΙΔΑ»

 

Οι ραγδαίες αλλαγές όσον αφορά στη δομή του θεσμού της οικογένειας κατά τις τελευταίες δεκαετίες, καθώς και τα νεώτερα ερευνητικά δεδομένα σχετικά με τις διαστάσεις της ανθρώπινης συμπεριφοράς, ιδίως κατά την παιδική ηλικία, μας φέρνουν καθημερινά αντιμέτωπους με κρίσιμα ερωτήματα που αναφέρονται στο καίριο ζήτημα της γονικής επάρκειας.

Αποτελεί, πλέον, κοινό τόπο ότι ο πυρήνας της συναισθηματικής δομής ενός παιδιού διαπλάθεται μέσα από τις επαναλαμβανόμενες αλληλεπιδράσεις με το βασικό πρόσωπο φροντίδας.

Από τις πρώτες μέρες της ζωής, και καθ’ όλη τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας, ο νέος οργανισμός τροφοδοτείται διαρκώς με εμπειρίες ικανοποίησης ή ματαίωσης, αποδοχής ή απόρριψης, συναισθαντικότητας ή επίκρισης. Πρόκειται για ιδιαίτερα σημαντικά μαθήματα, που ενσταλάζουν στο παιδί διαφορετικά συναισθήματα για τον εαυτό και τα οικεία του πρόσωπα, και διαμορφώνουν το στίγμα της συμπεριφοράς του σε κάθε σφαίρα της ζωής.

Σύμφωνα με τα δεδομένα αυτά, ως «επαρκής» ή ψυχικά «κατάλληλος» γονέας περιγράφεται ο γονέας εκείνος που είναι σε θέση να συμβάλλει με σταθερότητα και συνέπεια στην ανάπτυξη της «βασικής εμπιστοσύνης» του παιδιού του: το πόσο δηλαδή ασφαλές και αποτελεσματικό αισθάνεται το ίδιο, και σε ποιο βαθμό βιώνει τον κόσμο στον οποίο μεγαλώνει ως φιλικό και αξιόπιστο.

Θα πρέπει να είναι κάτι περισσότερο από αυτονόητο ότι το κατά πόσο ένας γονέας προσφέρει στο παιδί του αυτά τα ψυχικά εφόδια συνδέεται κυρίως με την ψυχική υγεία και τη συναισθηματική συγκρότηση του ιδίου, όπως αυτή έχει οριστεί από το οικογενειακό ιστορικό και την έως τώρα ενήλικη εξέλιξη.

Συμβαίνει συχνά να αναλαμβάνουν την ευθύνη του γονικού ρόλου άνθρωποι που δεν διαθέτουν τις προϋποθέσεις να είναι ψυχικά επαρκείς, όπως για παράδειγμα χρήστες εξαρτησιογόνων ουσιών, άνθρωποι που υποφέρουν από κατάθλιψη ή άλλες μορφές ψυχικών διαταραχών, ή ακόμη και άνθρωποι ανώριμοι, που ζουν μια ζωή χαοτική και χωρίς στόχους.

Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις τα παιδιά παραμελούνται αναπόφευκτα συναισθηματικά, ενίοτε δε και σωματικά. Αξίζει να σημειωθεί ότι η  καθημερινή παραμέληση μπορεί να αποβεί πιο καταστροφική από την εμφανή κακομεταχείριση, εφόσον η πρώτη συμβαίνει κατά κόρον σε αποδεκτά κοινωνικά πλαίσια, και ως εκ τούτου παραμένει συχνά μη αναγνωρίσιμη ή συγκαλυμμένη.

Κρίσεις υπερβολικού άγχους, ανεξέλεγκτες φοβίες, προεξάρχουσα αρνητική συμπεριφορά, κοινωνική απόσυρση ή υπερέκθεση σε επικίνδυνες συμπεριφορές συνιστούν συχνά λόγους ανησυχίας σχετικά με την ψυχική υγεία ενός παιδιού ή εφήβου.

Η παροχή συναισθηματικής αγωγής συνιστά αποδεδειγμένα πλέον την καλύτερη ασπίδα ενάντια στα συναισθηματικά τραύματα που μπορεί να συνεπάγεται η ψυχικά ελλιπής διαπαιδαγώγηση ενός παιδιού λόγω της πρώιμης απώλειας του ενός γονέα αφενός, ή λόγω των ψυχικών δυσκολιών που συχνά χαρακτηρίζουν τους γονείς αφετέρου.

Όσον αφορά στους ενηλίκους, καίρια θεωρείται η έγκαιρη αναγνώριση συναισθηματικών αντιδράσεων και συμπεριφορών που πιθανόν είναι να παραπέμπουν σε ψυχικές δυσλειτουργίες, ενίοτε δε και διαταραχές.

Η διαδικασία απόκτησης παιδιών εγείρει εξαιρετικά έντονα συναισθήματα, τα οποία συχνά ανάγονται σε ασυνείδητες, μη άμεσα αναγνωρίσιμες εμπειρίες της παιδικής ηλικίας του ίδιου του γονέα. Μέσα από την παροχή οργανωμένης ατομικής και ομαδικής συμβουλευτικής και θεραπείας δίνεται στους ενδιαφερόμενους η δυνατότητα να κατανοήσουν και να αποδεχτούν τις εμπειρίες αυτές, ώστε να διαχωρίσουν την παιδική τους ηλικία από την αντίστοιχη των παιδιών τους και να αναλάβουν το γονικό τους ρόλο με μεγαλύτερη επιτυχία.

Σε μια χρονική συγκυρία που χαρακτηρίζεται από την κατάρρευση του αυτονόητου σε όλα τα επίπεδα, ακόμη και αυτός ο φυσικός ρόλος του γονέα τίθεται σε κρίση: ταυτόχρονα με τη γέννηση ενός παιδιού «γεννιέται» κι ένας γονέας, και δεν παύει να αναπτύσσεται και να επανακαθορίζεται καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του.